چه عواملی در داشتن یک کلاس خوب موثر هستند؟

امتیاز 5.00 ( 1 رای )

چه عواملی در داشتن یک کلاس خوب موثر هستند؟

 

چه عواملی در داشتن یک کلاس خوب موثر هستند؟

 

مقدمه:

 

عواملی که لازمند تا کلاسی خوب و مفید داشته باشیم متعدد می باشند . اما مهمترین آنها را می توان از معلم و دانش آموز نام برد که هر کدام به نحوی سهم به سزایی در این زمینه دارند و معلم نقش اصلی را ایفا می کند . در ذیل به بیان آن خواهیم پرداخت.

دانش آموزان با نحوه ی نشستن در کلاس ، با رفتار خود هنگام تدریس معلم ، با شیوه همکاری با دیگر دانش آموزان و همچنین با حرف شنوی و اطاعت از معلم می توانند در ایجاد یک کلاس مفید و یا منفی سهم داشته باشند.

 

نقش معلم:

 

تاثیر معلم بر دانش آموزان هم مستقیم بوده و هم غیر مستقیم. تاثیر غیر مستقیم معلم از طریق رفتار و حرکاتش می باشد و حتی نحوه ی لباس پوشیدنش.

معلم تاثیر مستقیم زیادی بر رفتار دانش آموزان دارد و شاید بتوان گفت که عامل اصلی و مهم تربیت دانش آموزان و نقش پذیری آن ها در مدرسه بستگی به همین تاثیر معلم دارد که در ذیل به بررسی آن ها خواهیم پرداخت.

 

۱ – مدیریت خلاق بودن

  

خلاقیت دارای سه مؤلفه است: تخصص ، تفکر خلاق و انگیزش که می تواند درونی و بیرونی باشد ، معلمان روی هر سه این خصوصیات می توانند اثر گذارند ولی بر روی انگیزش دانش آموزان بیشتر از دو مؤلفه دیگر تأثیر گذار هستند ..

افزایش خلاقیت در مدرسه و کلاس می‌تواند به ارتقای کمیت و کیفیت خدمات ، کاهش هزینه ها، جلوگیری از اتلاف منابع ، ، افزایش رقابت ، افزایش کارایی و بهره وری ، ایجاد انگیزش و رضایت در دانش آموزان منجر گردد .نقش معلم در پرورش خلاقیت ، تحریک و تشویق دانش آموزان ، پیدا کردن ذهنهای خلاق و استفاده از خلاقیت دیگران است . مشورت ، تشویق به ابتکار و احترام به افراد ، نقش مهمی در پرورش خلاقیت دانش آموزان ایفا می کند . خلاقیت دارای سه مؤلفه است: تخصص ، تفکر خلاق و انگیزش که می تواند درونی و بیرونی باشد .

 

تعریف خلاقیت

 

از خلاقیت “CREATIVITY” تعریفهای زیادی شده است .

در اینجا برخی از تعاریف مهم را مورد بررسی قرار می دهیم:

خلاقیت به کارگیری تواناییهای ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید است ؛

خلاقیت عبارت است از طی کردن راهی تازه یا پیمودن یک راه طی شده قبلی به طرزی نوین.

 

تعریف خلاقیت از دیدگاه روانشناسی :

 

خلاقیت یکی از جنبه های اصلی تفکر یا اندیشیدن است . تفکر عبارت است ازفرایند بازآرایی یا تغییراطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت .

 

تفکر بر دونوع است : ۱- تفکر همگرا ۲ تفکر وا گرا



تفکر همگرا عبارت است از فرایند بازآرایی یا دوباره سازی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت . تفکر واگرا عبارت است از فرایند ترکیب و نوآرایی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت ، خلاقیت یعنی تفکر واگرا.

براساس این تعریف خلاقیت ارتباط مستقیمی با قوه تخیل یا توانایی تصویرسازی ذهنی دارد. این توانایی عبارت است از فرایند تشکیل تصویرهایی از پدیده های ادراک شده در ذهن و خلاقیت عبارت است از فرایند یافتن راههای جدید برای انجام دادن بهتر کارها;
خلاقیت یعنی توانایی ارائه راه حل جدید برای حل مسائل ;خلاقیت یعنی ارائه فکرها و طرحهای نوین برای تولیدات و خدمات جدید استمرار آن پس از غیبت آن پدیده‌ها.

 

۲ –افزایش رفتار مطاوب در دانش آموزان

 

گاه دیده می‌شود که دانش آموزی از عهده انجام کاری برمی‌آید اما آن کار را به دفعات لازم انجام نمی‌دهد. مثلا سلام کردن را یاد گرفته است اما به ندرت به افراد بزرگتر از خود سلام می‌کند یا می‌تواند تکالیفش را انجام دهد اما در این کار سستی نشان می‌دهد. در این گونه موارد با استفاده از روشهای افزایش رفتار می‌توان رفتار دلخواه را در او افزایش داد.

 

روش تقویت مثبت برای افزایش رفتارهای مطلوب

 

روش تقویت مثبت تقریبا همان روش متداول پاداش است که همه معلمان با آن آشنا هستند و غالبا آن را مورد استفاده قرار می‌دهند. با این حال بین پاداش و تقویت مثبت اندک تفاوتی وجود دارد که روان شناسان را بر آن داشته است تا به جای پاداش از اصطلاح دقیق‌تر تقویت مثبت استفاده کنند. در پاداش دادن افراد هدف ما بطور عمده قدردانی و سپاسگذاری از اعمال گذشته آنهاست و گرچه پاداش یک رفتار معمولا به تکرار آن می‌انجامد هدف ما از پاداش دادن رفتار ضرورتا تکرار آن رفتار در آینده نیست.

 

اما در تقویت مثبت هدف الزاما تکرار رفتار است

 

یعنی اگر پس از تقویت یک رفتار احتمال وقوع آن رفتار در شرایط همسان آتی افزایش نیابد گفته می‌شود که تقویت صورت نگرفته است. تقویت مثبت بهترین و موثرترین روش افزایش رفتار است . فرایندی که در آن ارائه تقویت کننده مثبت بعد از رفتار منجر به نیرومند شدن آن رفتار می‌شود. وقتی معلم تصمیم می‌گیرد هر وقت دانش آموزان موقع ورود به کلاس به او سلام کنند با لبخند زدن به هنگام جواب دادن به سلام آنها رفتار سلام کردن آنها را تقویت کند در واقع از تقویت مثبت استفاده می‌کند.

 

اصول تقویت مثبت

 

اصل اول

 

از تقویت کننده مناسب استفاده کند. تقویت کننده‌های مختلف بر افراد مختلف تاثیرات متفاوتی دارند. همچنین تاثیر یک تقویت کننده واحد بر یک فرد معین در شرایط مختلف متفاوت است. بنابراین لازم است در استفاده از تقویت کننده‌ها در شرایط گوناگون و با افراد مختلف این نکته به خوبی مورد توجه قرار گیرد.

 

اصل دوم

 

فوریت تقویت یک عامل مهم است. تقویت فوری اثر بخشی بیشتری از تقویت همراه با تاخیر دارد و گاه تقویتی که با تاخیر انجام شده هیچ فایده‌ای ندارد. معلم باید بلافاصله پس از انجام رفتار مطلب از سوی دانش آموزان آن رفتار را تقویت کند و فاصله بین تقویت و رفتار را به حداقل برساند.

 

اصل سوم

 

مقدار تقویت را توصیه می‌کند. دانش آموزان اگر ببینند معلمی همیشه و در هر مورد با دلیل و بی‌دلیل همه را مورد تشویق و تمجید قرار می‌دهد رفتار تقویت کننده او نسبت به دانش آموزان اثر تقویتی‌اش را از دست می‌دهد بنابراین لازم است مقدار و میزان مناسب تقویت رعایت گردد.

 

اصل چهارم

 

توصیه می‌کند که از موقعیتها و تقویت کننده‌های تازه‌تر استفاده شود. افراد موقعیتهای جدید یادگیری و انجام فعالیتهای تازه را به موقعیتها و فعالیتهای تکراری ترجیح می‌دهند. بنابراین معلمان باید بکوشند تا در آموزش و افزایش رفتارهای مطلوب روشها و فنون گوناگون را بکار برند تا دانش آموزان مرتبا خود را در شرایط تقویتی حس کنند. همچنین بهتر است معلمان سعی کنند تا از روشهای تقویتی متنوع استفاده کنند و برای مدتی طولانی از یک تقویت کننده بطور تکراری استفاده نمایند.

 

روش تقویت منفی برای افزایش رفتارهای مطلوب

 

تقویت منفی نیز سبب افزایش رفتار می‌شود. تفاوت این روش با تقویت مثبت در آن است که در تقویت مثبت ارائه یک تقویت کننده مثبت مثل یک جایزه ، یک آفرین و … رفتار مطلوب را نیرومند می‌سازد. در حالی که در تقویت منفی حذف یک عامل منفی یا فرار از آن منجر به نیرومندی رفتار می‌شود. نام دیگر تقویت کننده منفی محرک آزارنده است زیرا حضور آن در موقعیت موجب آزار فرد می‌شود و لذا حذف آن از موقعیت یا به تعویق افتادن آن سبب تقویت رفتاری از فرد می‌شود که به حذف یا به تعویق افتادن آن منجر شده است.

 

تقویت منفی مانند تقویت مثبت از پدیده‌های معمولی زندگی روزانه است.

 

کودکی که تازه راه رفتن را آموخته است اگر هنگام راه رفتن قدم اشتباهی بردارد زمین خواهد خورد و بخصوص از بدنش درد خواهد گرفت و بعد برای احتراز از زمین خوردن خواهد کوشید تا از انجام حرکت غلط جلوگیری به عمل آورد. در کلاس درس معلم ممکن است با تهدید کردن دانش آموز به گرفتن نمره کم در امتحان آنها را به درس خواندن وا دارد و رفتار درس خواندن را در آنها تقویت کند.

 

۳ – بالا بردن تمرکز دانش آموزان در کلاس درس

 

بیشتر دانش آموزان با آن که با دقت و تمرکز سر کلاس درس حاضر می شوند، اما در موقع تدریس معلم پس از چند دقیقه حواسشان کاملاً پرت می شود و زمانی هم که به خود می آیند چند دقیقه ای از وقت کلاس گذشته است، درحالی که آنها ذهن خود را با افکار پراکنده مشغول کرده بودند. حتماً شما هم دانش آ موزانی را دیده اید که فقط سر کلاس به درس گوش فرا می دهند و در خانه بسیار کم مطالعه می کنند. برعکس آن ها کسانی هم هستند

 که ساعت ها در منزل مطالعه می کنند ولی همواره از نمره کم خود می نالند. بنابراین می بینیم که زمان مطالعه مهم نیست بلکه زمان مطالعه مفید و تمرکزی که برآن دارند اهمیت دارد.


البته در این میان روش تدریس معلم هر چقدر خوب و جذاب باشد،

نمی توان کاملاً اطمینان حاصل کرد که دانش آموز در تمام مدت تدریس برروی صحبت های معلم تمرکز داشته است. بنابراین در این مواقع معلمان می توانند از چند روش استفاده کنند. از آن جا که مدت زمان تمرکز بچه ها به تناسب سن آنها متفاوت است. برخی مواقعی دانش آموزان به میزان نسبتاً کمی می توانند روی صحبت های معلم متمرکز شوند. بنابراین معلم نباید تمرکز طولانی روی درس را از دانش آموز خود انتظار داشته باشد.

 

باید سعی کند درس را با ریتم و آهنگ یکنواخت ارائه نکند.


به عبارتی دیگر گاهی با لحن جدی، گاهی مهربان و آرام و گاهی استوار سخن بگوید.

معلمان هنگام تدریس برای این که از تمرکز داشتن دانش آموزان خود مطمئن باشند باید به چهره یکایک آنها نگاه کنند. ضمن آن که با چشم و صورت کلاس را دور زدن هم می توان میزان تمرکز دانش آموزان را سنجید. گاهی نیز با طرح سؤالی این میزان سنجیده می شود.
سؤال های معمولی و ساده راه مؤثر و در عین حال نامحسوسی برای برگرداندن توجه دانش آموزان به کلاس است.

ضمن آن که معلمان توجه داشته باشند که در هنگام تدریس تند و تند در کلاس قدم نزند

و به طور مداوم دست و سر خود را حرکت ندهند. زیرا این حرکات اضافی باعث بر هم زدن تمرکز دانش آموزان می شود. علاوه بر این آنها سعی کنند جملات خود را آرام و با زبان گویا و ساده بیان کنند و حتی الامکان با لهجه خاصی صحبت نکنند. هنگام تدریس نیز تمام مدت جلوی در کلاس نایستید چرا که در آن صورت سایر نقاط کلاس به منطقه تحت کنترل دانش آموزان تبدیل می شود. بنابراین بهتر است در تمامی نقاط کلاس حضور پیدا کنند. با این روش نظارت خود را برهمه کلاس اعمال خواهند کرد.


برای ایستادن در جلوی کلاس هم بهتر است یکی از گوشه ها را انتخاب کنند.

چون با این روش می توان همه کلاس را زیر نظر گرفت.

قبل از شروع تدریس به دانش آموزان بگویید که در پایان درس امروز چند سؤال پرسیده می شود و به هر کس که پاسخ صحیحی دهد امتیازی تعلق می گیرد.

از این طریق تمرکز دانش آموز روی درس بیشتر خواهد شد. معلمان قبل از ورود به کلاس خود را در آیینه ببینند تا ظاهری آراسته و منظم در کلاس درس داشته باشند.
دانش آموز نیز از کوچکترین ابهامی که در فهم درس می بیند،

باید با شهامت از معلم بخواهد که مطلب را دوباره تکرار کند، از سؤال کردن هم نهراسد.

شاید همان نکته، نکته کلیدی درس باشد. از خنده بچه ها هم هراسی به خود راه ندهد. برای این که شنونده فعالی باشد. حتماً از درس یادداشت برداری کند حتی اگر نیازی به این کار نبیند. در یادداشت برداشتن هم، تمامی جمله معلم را ننویسد چون که با نوشتن همه جمله از شنیدن و درک جملات بعدی معلم بازمی ماند. از نوشتن باید به طور خلاصه و از واژه های کلیدی استفاده کند. با این کار خود را ملزم به یادگیری می کند. چرا که با نوشتن آموخته ها روی کاغذ ذهن خود را در حالت آماده باش برای یادگیری قرار می دهد. به این ترتیب از تمرکز عالی برخوردار می شود و کاملاً از خود مراقبت می کند که چیزی را نادیده نگیرد. ضمن آن که با این روش خوابش نمی برد.

 

         زمانی که ذهن ساکت و آرام است خواب به سراغ دانش آموز می آید.

مطالعه اجمالی قبل از کلاس و اطلاعات پیش از حضور در کلاس در تمرکز دانش آموز نقش مهمی ایفا می کند.

این کار نه با هدف صحبت کردن و خودنمایی بیشتر بلکه برای ایجاد یک نوع کنجکاوی و علاقه مندی و تمرکز حواس به کار گرفته می شود. همواره نیز سعی کنیددر کلاس در ردیف جلو بنشینید.

زیرا کسانی که صندلی های جلویی را اشغال می کنند در میدان دید خود فقط معلم و تخته سیاه را خواهند داشت.

اما کسانی که در ردیف های دوم تا آخر کلاس می نشینند، افراد ردیف های انتهایی کلاس را که جمعیت زیادی را دربرمی گیرد، می بینید. چشم کسانی که در انتهای کلاس می نشینند کوچکترین حرکات افراد جلویی را زیر نظر می گیرد. این امر حواس پرتی را موجب می شود. بنابراین جلو نشستن تمرکز حواس را افزایش داده و به تبع آن به پیشرفت تحصیلی کمک می کند.

 

مشکلات و موانع

 

۱ . اگر معلم بخواهد موارد بالا را به کار گیرد و به نتیجه مطلوب برسد می باید با موانع بسیاری دست و پنجه نرم کند.

معلم در این راه وقت کافی در اختیار ندارد. مزید بر اینکه تعداد دانش آموزان در کلاس ها بیش از نرم استاندارد بوده به طوری که حتی برای تدریس عادی دروس با کمبود وقت مواجه است.

۲ . با توجه به تعداد زیاد دانش آموز در یک کلاس به طبع معلم با طیف گسترده ای از تفاوت های فردی روبرو است که همین امر باعث می شود معلم با توجه به این تفاوت ها، روش تدریس انتخاب کند و تکلیف تعیین نماید که این کاریست تقریبا غیر ممکن.

۳ . یک مشکل و مانع دیگر ، گرفتاری والدین می باشد که باعث شده است کمتر بتوانند به مدرسه فرزندشان مراجعه کنند و با معلم وی همکاری نمایند.

 

ارائه راهکار

 

شاید بهترین راهکار این باشد که کلاس به صورت گروهی و مشارکتی اداره شود.

به طوری که دانش آموزانی را که درس را زود فرا میگیرند.

سرگروه قرار داده و برخی از کارهای کلاس حد توان آنها باشد.

به آنها محول شود تا به دانش آموزان ضعیف آموزش دهند و ازاین راه بتوان از حداقل وقت بیشترین استفاده را برد. و در این جا معلم می بایست مرتب نظارت نماید.

راهکار دیگر استفاده از اولیاء می باشد. معلم می تواند از اولیاء بخواهد تعدادی از

 

تکالیف مانند:(( دیکته نوشتن و انجام برخی تمرینات ساده ی کتاب)) رادر منزل با فرزندشان کار کنند.

مطالعه بیشتر